Wat doe je met emotionele pijn?

Aangepaste versie 08-06-26

Pijn willen we meestal zo snel mogelijk kwijt.

Dat geldt voor fysieke pijn, zoals je hand branden aan een hete pan of met je voet tussen de deur komen. Je lichaam reageert meteen. Je trekt je terug, schrikt, verstijft of wordt boos.

Bij emotionele pijn gebeurt vaak iets vergelijkbaars. Een nare opmerking van iemand die dichtbij je staat. Een afwijzing waar je niet op had gerekend. Een gevoel van schaamte dat ineens door je buik trekt. Verdriet dat omhoogkomt op een moment waarop je liever gewoon door wilt.

Ook dan wil je systeem weg van de pijn. Je gaat praten, verklaren, relativeren, lachen, aanvallen, zwijgen of doorgaan alsof er niets aan de hand is. Soms bevries je. Je weet niet meer wat je voelt, laat staan wat je nodig hebt. Ik ken dat goed.

Waarom vermijden we emotionele pijn?

Toen ik ongeveer dertien jaar was, nam ik ergens vanbinnen een besluit. Ik zou mijn emoties niet meer laten zien.

De precieze aanleiding weet ik niet meer. Wat ik wel weet, is dat het voor mij onveilig voelde om te laten zien dat ik verdrietig was, boos werd of bang was. Thuis voelde ik me emotioneel eenzaam en gaandeweg ging ik het alleen doen.

Aan de buitenkant werd ik daar sterk van. Ik kon me redden, presteren, aanpassen en doorgaan. Vanbinnen werd ik juist onzeker. Wie was ik eigenlijk, als ik niet liet zien wat ik voelde? Ik werd vlakker, stiller, had vaak een brok in mijn keel en schaamde me voor mezelf.

Op mijn vijftiende zei een leraar tegen mijn moeder dat hij mij een prima leerling vond, maar geen idee had wie ik was. Dat deed pijn.

Achteraf begrijp ik waarom. Als je emoties er niet mogen zijn, kun je jezelf ook niet goed beleven. Je mist signalen over wat jou raakt, wat je nodig hebt, waar je grens ligt en waar je naar verlangt.

Gelukkig heb ik gaandeweg, met hulp, weer geleerd dat voelen niet gevaarlijk hoeft te zijn. Dat emoties geen zwakte zijn, maar richtingaanwijzers. Ze laten iets zien over jouw binnenwereld. Over jouw grenzen. Over jouw verlangen naar verbinding, rust, waarheid of steun.

Wat is emotionele pijn?

Emotionele pijn is de pijn die ontstaat wanneer iets je raakt vanbinnen. Dat kan verdriet zijn, schaamte, angst, boosheid, teleurstelling, afwijzing of eenzaamheid. Soms is het duidelijk waar de pijn vandaan komt. Soms voel je alleen spanning, leegte of vermoeidheid en weet je niet precies wat eronder ligt.

Emotionele pijn leeft niet alleen in je hoofd. Je voelt haar in je lichaam.

Een nare opmerking kan door je hart snijden. Angst kan je darmen verkrampen. Verdriet kan als zwaarte op je borst liggen. Schaamte kan je wangen warm maken. Ingehouden woorden kunnen als een brok in je keel blijven hangen.

Daarom is het niet vreemd dat mensen met onderdrukte emoties ook lichamelijke klachten ervaren. Denk aan buikpijn, hoofdpijn, spanning in je kaken, een stijve nek, koude handen of voeten, vermoeidheid of een zeurende onderrug.

Je lichaam praat mee, ook wanneer jij nog geen woorden hebt.

Wat gebeurt er als je emoties onderdrukt?

Emoties onderdrukken lijkt soms verstandig. Je houdt jezelf groot. Je voorkomt conflict. Je stelt de ander gerust. Je gaat door. Alleen verdwijnt de emotie daar niet mee.

Wat je niet voelt, moet ergens blijven. Vaak nestelt het zich in je lichaam als spanning, dofheid of onrust. Alsof er een deel van je levensenergie wordt vastgezet.

Je kunt dan moe worden zonder duidelijke reden. Je kunt veel gaan piekeren. Je kunt je lichaam minder goed voelen of juist voortdurend last krijgen van kleine klachten. Soms ontstaat er een gevoel van vlakheid, alsof je wel functioneert, maar niet meer echt deelneemt aan je eigen leven.

Veel mensen vluchten op dat punt naar hun hoofd. Ze proberen de pijn te verklaren, controleren, bagatelliseren of oplossen. Dat is begrijpelijk. Denken geeft tijdelijk houvast. Alleen kom je er vaak niet uit, omdat de oorspronkelijke pijn niet in je hoofd woont, maar in je lichaam gevoeld wil worden.

Piekeren is dan niet zomaar een slechte gewoonte. Het kan een teken zijn dat je afgesneden bent geraakt van wat je eigenlijk voelt.

Kan emotionele pijn leiden tot depressieve klachten?

Ja, langdurig onderdrukte emotionele pijn kan bijdragen aan depressieve klachten.

Wanneer verdriet, boosheid, angst of schaamte lange tijd geen ruimte krijgen, raakt je systeem uitgeput. Je houdt jezelf overeind, maar vanbinnen stroomt er steeds minder. Je verliest contact met je grenzen, je verlangens en je levenslust.

Depressie voelt dan niet alleen als somberheid. Het kan ook voelen als afvlakking. Als dofheid. Als geen toegang meer hebben tot jezelf.

Als je depressieve klachten hebt, kan het moeilijk zijn om emoties toe te laten. Niet omdat je niet wil voelen, maar omdat je ooit geleerd hebt dat voelen te veel, te gevaarlijk of te eenzaam was.

Vroege emotionele verwaarlozing kan je leren dat je jezelf beter niet kunt laten zien. Dat je verdriet lastig is. Dat boosheid gevaarlijk is. Dat jouw behoeften minder belangrijk zijn dan die van een ander.

Zo raak je langzaam verwijderd van jezelf.

Waarom emotionele pijn een leraar kan zijn

Ik geloof niet dat je pijn moet opzoeken om jezelf te kwellen. Dat past niet bij mijn manier van werken.

Wel geloof ik dat emotionele pijn iets probeert te vertellen. Niet vriendelijk fluisterend soms, eerder dringend. Alsof je lichaam zegt: kijk hier eens naar, hier zit iets dat nog geen aandacht heeft gekregen.

Onder emotionele pijn liggen vaak oude overtuigingen.

• Ik doe er niet toe.
• Het is mijn schuld als anderen ongelukkig zijn.
• Hoe ik mij voel is niet belangrijk.
• Als ik boos word, raak ik verbinding kwijt.
• Laat ik maar niets zeggen, dan blijft het rustig.

Zulke overtuigingen ontstaan vaak vroeg. Als kind pas je je aan om verbinding te behouden. Dat is intelligent. Het helpt je overleven in een omgeving waarin jouw emoties niet voldoende welkom waren.

Later kunnen diezelfde overtuigingen je gevangen houden. Je slikt woorden in. Je voelt je schuldig wanneer je een grens stelt. Je schaamt je voor je verdriet. Je vindt dat je niet zo moeilijk moet doen. Zo blijft oude pijn in het systeem rondgaan.

Hoe merk je dat emotionele pijn vastzit in je lichaam?

Emotionele pijn laat zich vaak niet meteen als emotie zien. Soms merk je haar op als spanning in je buik. Als een brok in je keel. Als een klem rond je borst. Als vermoeide schouders, koude voeten, hoofdpijn of een rug die steeds zeurt.

Soms voel je juist niets. Leegte kan ook een signaal zijn. Dofheid ook. Het lichaam kan zich afsluiten wanneer iets ooit te veel was om te voelen. Dan is niet voelen geen onwil, maar bescherming.

In mijn praktijk zie ik vaak dat er onder die dofheid toch iets beweegt. Soms komt er eerst warmte. Dan een zucht. Dan verdriet. Of boosheid. Of opluchting.

Het hoeft niet groots. Vaak begint het heel klein.

Hoe kun je omgaan met emotionele pijn?

De eerste stap is niet jezelf forceren om alles te voelen. Dat werkt meestal averechts. Begin met opmerken: Waar voel ik iets in mijn lichaam? Wordt mijn adem hoger? Span ik mijn kaken aan? Trek ik mijn schouders op? Slik ik iets weg? Voel ik druk, kou, warmte, leegte of beweging?

Je hoeft het nog niet te begrijpen. Je hoeft er ook geen verhaal van te maken. Het helpt al wanneer je met aandacht aanwezig blijft bij wat zich aandient, zonder meteen te vluchten naar je hoofd.

Soms kun je zachtjes tegen jezelf zeggen: Ik merk dat er iets pijn doet. Ik hoef het nu niet op te lossen. Ik blijf er even bij.

Dat klinkt eenvoudig, maar voor iemand die jarenlang emoties heeft onderdrukt, kan dit al veel zijn. Daarom is veiligheid zo belangrijk. In jezelf, in contact met een ander en in het tempo waarin je lichaam iets durft te laten zien.

Zijn met de pijn

Met pijn zijn betekent niet dat je erin verdrinkt. Het betekent dat je leert aanwezig blijven bij wat je lichaam vertelt. Dat je niet meteen weg hoeft. Niet meteen hoeft te verklaren. Niet meteen flink hoeft te zijn.

Je lichaam is niet alleen de plek waar spanning, oude pijn en overtuigingen liggen opgeslagen. Het is ook de plek waar plezier, rust, intuïtie en levenslust weer voelbaar kunnen worden.

Wanneer je emotionele pijn steeds wegduwt, duw je vaak ook je levendigheid weg. Wanneer je leert luisteren, komt er langzaam meer ruimte, ruimte om te voelen wat waar is, ruimte om grenzen te herkennen, ruimte om jezelf niet langer te verlaten op het moment dat het spannend wordt.

Wanneer is hulp zinvol?

Je hoeft emotionele pijn niet alleen te dragen.

Sterker nog, veel oude pijn is juist ontstaan in eenzaamheid. Dan kan heling ook vragen om veilige nabijheid. Iemand die bij je blijft terwijl jij leert voelen wat ooit te veel was.

Als lichaamsgericht therapeut begeleid ik mensen die het gevoel hebben zichzelf kwijtgeraakt te zijn en/of als gevolg daarvan stress of depressieve klachten hebben ontwikkeld. Samen gaan we luisteren naar wat je lichaam al die tijd heeft gedragen en jou daarover graag iets wil vertellen. Zacht, zorgvuldig en stap voor stap.

Resoneert dit bij jou? Dan kan een kennismakingssessie Landen in je lijf een passende eerste stap zijn. Je hoeft niet precies te weten wat er aan de hand is. We beginnen daar waar jij nu bent, met aandacht voor je lichaam, je grenzen en wat zich voorzichtig wil laten voelen.

Ben je nieuwsgierig? Hier vind je meer informatie. Durf het aan, het is echt de moeite waard!